Je hoofd staat altijd aan — zelfs als er eigenlijk niks aan de hand is

Eindelijk op de bank.

Niemand wil iets van je.

Laptop dicht.

Telefoon weg.

Morgen hoef je pas om negen uur ergens te zijn.

Kortom:

rust.

Je hoofd:

“Mooi. Zullen we het ongemakkelijke gesprek van afgelopen dinsdag nog even volledig opnieuw analyseren?”

Waarom keek zij eigenlijk zo toen jij dat zei?

Had je iets anders moeten antwoorden?

En nu we toch bezig zijn: dat mailtje van morgen.

Die rekening.

Dat gesprek met je partner.

Of je wel genoeg doet.

Of je niet juist te veel doet.

En weet je nog dat je in 2018 op een verjaardag iets zei wat achteraf misschien een beetje vreemd klonk?

Uitstekend moment om dat óók nog even te evalueren.

Je lichaam zit op de bank.

Je hoofd heeft kennelijk besloten een nachtdienst te draaien.

Als jij regelmatig denkt: “Mijn hoofd staat altijd aan”, dan is de kans groot dat je dit soort momenten kent.

En het irritante is:

hoe harder je probeert eindelijk eens níét te denken, hoe nadrukkelijker je gedachten lijken te zeggen:

“O, willen we niet denken? Dan moeten we daar duidelijk even uitgebreid over nadenken.”

Mijn hoofd staat altijd aan: wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

Je hoofd staat natuurlijk niet letterlijk “aan”.

Er zit geen rood lampje achter je oor en helaas ook geen knopje waarmee je om 22:30 kunt zeggen:

Patrick.exe afsluiten.

Wat mensen meestal bedoelen, is dat hun denken moeilijk tot rust komt.

Je blijft analyseren.

Vooruitdenken.

Gesprekken terughalen.

Scenario’s maken.

Problemen oplossen die nog niet bestaan.

Controleren of je werkelijk overal aan gedacht hebt.

En als alles eindelijk gecontroleerd is, controleer je voor de zekerheid nog even of je niets vergeten bent te controleren.

Heel efficiënt.

Behalve dat je er doodmoe van kunt worden.

Piekeren en nadenken zijn bovendien niet helemaal hetzelfde.

Nadenken kan ergens naartoe leiden.

Er is een probleem, je bekijkt het, je neemt een besluit en daarna kun je iets doen.

Piekeren voelt vaak alsof je ontzettend hard aan een oplossing werkt, terwijl je ondertussen vooral dezelfde mentale rotonde voor de zeventiende keer neemt.

Veel beweging. Verdacht weinig bestemming.

Waarom ga je juist piekeren wanneer het eindelijk rustig wordt?

Dat vind ik misschien wel het meest verraderlijke eraan.

Overdag gaat het soms prima.

Je werkt.

Je rijdt.

Je beantwoordt berichten.

Je haalt boodschappen.

Je voert gesprekken.

Er komt voortdurend nieuwe informatie binnen.

Je aandacht heeft werk.

En dan wordt het avond.

De televisie gaat uit.

De kinderen liggen in bed.

De telefoon wordt eindelijk stil.

En ineens is er ruimte.

Je zou verwachten dat je hoofd daarop reageert met:

“Fijn. Dan gaan wij ook slapen.”

Maar een druk hoofd kan juist denken:

“Perfect. Eindelijk tijd voor de achterstallige administratie.”

En dan bedoel ik niet die map met facturen.

Ik bedoel alle onafgemaakte gesprekken, onzekerheden, verwachtingen, mogelijke problemen en dingen waar je overdag geen aandacht voor had.

Dat betekent niet automatisch dat er iets ernstigs met je aan de hand is.

Maar langdurige spanning kan wel samengaan met onrust, veel piekeren, slecht slapen en moeilijker ontspannen. Ook Thuisarts beschrijft die combinatie bij langdurige stress.

Waarom “je moet gewoon stoppen met piekeren” zo'n geweldig advies is

Probeer eens tien seconden absoluut niet aan een roze olifant te denken.

Geen roze olifant.

Vooral niet.

Niet die grote roze olifant die nu blijkbaar gewoon midden in je woonkamer staat.

Succes.

Het probleem met gedachten bewust wegdrukken is dat je ergens moet blijven controleren of de verboden gedachte inderdaad weg is.

En om te controleren of je ergens niet aan denkt...

moet je weten waaraan je niet mocht denken.

Handig systeem.

Onderzoek naar zogenaamde thought suppression laat dan ook zien dat het bewust onderdrukken van gedachten een rebound-effect kan hebben: de gedachte kan daarna juist gemakkelijker of vaker terugkomen. Een meta-analyse van gecontroleerde studies vond gemiddeld een klein tot matig rebound-effect.

Dus:

“Niet piekeren.”

is ongeveer even specifiek als:

“Niet zenuwachtig zijn.”

Bedankt.

Probleem opgelost.

Je hoofd probeert je waarschijnlijk te helpen

Dit klinkt misschien vreemd, want zo voelt het absoluut niet wanneer je om 01:13 voor de derde keer analyseert waarom iemand alleen “oké” terugstuurde in plaats van “oké 😊”.

Maar veel denken heeft vaak wél een functie.

Je probeert grip te krijgen.

Voorbereid te zijn.

Fouten te voorkomen.

Te voorspellen wat iemand anders gaat doen.

Te begrijpen wat er gebeurd is.

Of alvast een oplossing te hebben voor iets wat misschien morgen misgaat.

Het probleem zit dus niet per se in het feit dat je brein wil helpen.

Het probleem ontstaat wanneer dat systeem niet meer goed weet wanneer zijn dienst erop zit.

Je kunt dan bijvoorbeeld merken dat je:

• gesprekken eindeloos opnieuw afspeelt;
• steeds geruststelling bij anderen zoekt;
• voor ieder mogelijk scenario alvast een oplossing probeert te bedenken;
• moeilijk beslissingen neemt omdat er nóg een mogelijkheid bekeken kan worden;
• zelfs tijdens leuke dingen half in je hoofd blijft zitten;
• moe naar bed gaat maar daar ineens klaarwakker ligt;
• niet kunt ontspannen zonder eerst te vinden dat je alles “af” moet hebben.

Alleen...

wanneer is alles af?

Precies.

Niet kunnen ontspannen is iets anders dan geen vrije tijd hebben

Dit onderscheid vind ik belangrijk.

Je kunt twee uur op de bank liggen en geen seconde echte rust ervaren.

Je lichaam heeft dan technisch gezien pauze.

Maar ondertussen ben jij intern bezig met:

morgen;
gisteren;
wat iemand bedoelde;
wat jij had moeten zeggen;
wat er allemaal nog moet;
en waarom jij in vredesnaam niet gewoon kunt ontspannen.

Dat laatste wordt vervolgens weer het volgende probleem.

Je begint te piekeren over het piekeren.

Premium-abonnement. Piekeren Plus.

Daarom is “meer rust nemen” lang niet altijd hetzelfde als rust ervaren.

Soms moet je niet nóg harder proberen te ontspannen.

Soms moet je anders leren omgaan met wat er gebeurt wanneer je even niets doet.

Niet kunnen stoppen met piekeren? Stel jezelf één irritant simpele vraag

Wanneer je merkt dat je weer rondjes aan het denken bent, stel jezelf dan deze vraag:

“Kan ik hier nú daadwerkelijk iets aan doen?”

Niet ooit.

Niet theoretisch.

Niet wanneer Venus en Jupiter volgend jaar precies goed staan.

Nu.

Is het antwoord ja?

Maak het concreet.

Moet je iemand bellen? Schrijf op wie.

Moet je iets regelen? Zet het op je lijst.

Moet je een beslissing nemen? Bepaal wanneer.

Is het antwoord nee?

Dan is opnieuw nadenken waarschijnlijk geen actie meer.

Dan ben je hetzelfde probleem opnieuw aan het draaien in de hoop dat ronde 38 ineens een geheime uitgang bevat.

Dat inzicht alleen stopt piekeren niet onmiddellijk.

Maar het helpt wel onderscheid maken tussen:

ik ben een probleem aan het oplossen

en:

ik ben mezelf mentaal aan het bezighouden met een probleem.

Geef piekergedachten ergens anders een parkeerplaats

Een van de simpelste dingen die je kunt proberen is opschrijven.

Niet omdat papier magische therapeutische krachten bezit.

Maar omdat je brein iets minder hard hoeft te blijven roepen:

“VERGEET DIT NIET.”

Schrijf kort op:

Waar denk ik over?
Kan ik hier iets mee?
Zo ja: wat en wanneer?

Daarna mag het voor nu van tafel.

Ook Thuisarts adviseert bij veel piekeren onder andere om gedachten op te schrijven en eventueel een begrensd moment op de dag te reserveren om over problemen na te denken.

Dat betekent niet:

“Vanaf nu mag jij alleen dinsdag tussen 16:00 en 16:30 psychische ellende ervaren.”

Zo werkt een mens niet.

Maar je kunt jezelf wel trainen in:

ik hoef dit probleem niet iedere keer op te lossen wanneer het zich meldt.

En vergeet je lichaam niet terwijl je probeert rust in je hoofd te krijgen

Dit is een klassieke valkuil.

Je hebt te veel gedachten.

Dus wat ga je doen?

Nog meer denken.

Over waarom je zoveel denkt.

Over waar het vandaan komt.

Over hoe je ervan afkomt.

En ondertussen zit je met je schouders ongeveer ter hoogte van je oorlellen en adem je alsof er ieder moment een tijger de woonkamer binnen kan wandelen.

Gedachten, gevoelens en lichamelijke spanning beïnvloeden elkaar.

Daarom kan het zinvol zijn om niet alleen aandacht aan je hoofd te geven, maar ook letterlijk te merken wat je lichaam doet.

Zet je voeten op de grond.

Ontspan bewust je kaken.

Laat je schouders zakken.

Adem een paar keer rustig zonder er een Olympische ademhalingswedstrijd van te maken.

Loop even.

Kijk om je heen.

Kom terug naar wat er nú daadwerkelijk gebeurt.

Niet als truc waarmee iedere gedachte binnen dertig seconden verdwijnt.

Wel als manier om je hele systeem het signaal te geven:

we hoeven op dit moment niets op te lossen.

Piekeren in bed: je kussen is geen vergaderzaal

Voor veel mensen begint de grootste ellende zodra het licht uitgaat.

Geen telefoon.

Geen gesprek.

Geen werk.

Geen afleiding.

En daar is hij weer.

De directievergadering.

Met als agenda:

1. alles wat vandaag fout ging;
2. alles wat morgen fout kán gaan;
3. dingen waar je überhaupt geen invloed op hebt;
4. dat ene gênante moment van twaalf jaar geleden.

Als je vooral last hebt van piekeren in bed, probeer het grote denkwerk dan juist eerder op de avond een plek te geven.

Schrijf vóór je naar bed gaat op wat nog aandacht nodig heeft.

Maak één concrete lijst voor morgen.

En wanneer je hoofd om 00:38 hetzelfde dossier opnieuw opent:

“Staat genoteerd. Morgen.”

Niet boos.

Niet in discussie.

Niet proberen je gedachte met geweld uit je hoofd te schoppen.

Alleen herkennen dat dit op dit moment geen vergadering is waar je bij hoeft te zijn.

Controle voelt soms als rust, maar is het niet altijd

Dit sluit aan bij iets waar ik eerder over schreef: loslaten van controle bij stress en angst.

Veel mensen proberen onzekerheid op te lossen met méér denken.

Als ik maar alles analyseer, ben ik voorbereid.

Als ik weet waarom iemand zo deed, kan ik ontspannen.

Als ik alle risico’s bekeken heb, kan ik loslaten.

Als alles af is, neem ik rust.

Probleem:

het leven heeft een nogal irritante gewoonte om niet volledig controleerbaar te zijn.

Er komt altijd nog een variabele bij.

Nog een mogelijkheid.

Nog iets waarvan je niet honderd procent zeker kunt zijn.

Dus misschien ontstaat rust niet pas wanneer je eindelijk overal zekerheid over hebt.

Misschien ontstaat er juist meer rust wanneer je niet meer eist dat je hoofd eerst ieder mogelijk risico oplost.

Kan hypnotherapie helpen als je hoofd altijd aanstaat?

Hypnotherapie is geen uitknop voor gedachten.

Gelukkig maar.

Een volledig leeg hoofd gedurende de rest van je leven zou ook een behoorlijk onpraktisch behandelresultaat zijn.

Waar ik in mijn praktijk naar kijk, is iets anders.

Wat houdt jouw systeem steeds “aan”?

Is dat controle?

Angst om fouten te maken?

Altijd vooruit willen denken?

Een sterke behoefte aan zekerheid?

Het gevoel verantwoordelijk te zijn voor alles en iedereen?

Een automatische lichamelijke spanning?

Of is jouw hoofd simpelweg zo gewend geraakt aan analyseren dat stilte bijna vreemd voelt?

In hypnotherapie kunnen we onder andere werken met automatische reacties, overtuigingen, associaties, zelfspraak en het oefenen van andere reacties op spanning.

Niet door tegen je te zeggen:

“Vanaf nu pieker je nooit meer.”

Was therapie maar zo makkelijk.

Maar wel door te onderzoeken waar jouw patroon uit bestaat en hoe je daar meer regie in kunt krijgen.

Meer informatie over hoe ik werk bij spanning en stress vind je op mijn pagina over hypnotherapie bij stress en aanhoudende spanning.

Wanneer moet je niet alleen proberen zelf minder te piekeren?

Een druk hoofd is niet automatisch een stoornis.

En een week slecht slapen omdat er veel speelt in je leven betekent ook niet meteen dat je behandeling nodig hebt.

Maar neem klachten serieus wanneer ze steeds sterker worden of je dagelijks functioneren gaan bepalen.

Bijvoorbeeld wanneer je door angst of piekeren nauwelijks meer slaapt, werk of andere dagelijkse dingen niet meer goed lukken, je steeds somberder wordt of je merkt dat je leven steeds kleiner wordt.

Neem dan contact op met je huisarts. Thuisarts adviseert dat eveneens wanneer stress niet minder wordt, klachten toenemen of angst en paniek erger worden.

Niet ieder druk hoofd hoeft bij mij in de relaxstoel.

Soms is andere of aanvullende hulp simpelweg de betere route.

Misschien hoeft je hoofd helemaal niet uit

Misschien is dat uiteindelijk de verkeerde opdracht.

Je hoofd mág denken.

Dat is ongeveer waar het voor gemaakt is.

Het hoeft alleen niet overal een project van te maken.

Niet iedere gedachte verdient onderzoek.

Niet iedere onzekerheid vraagt om een oplossing.

Niet ieder gesprek hoeft achteraf frame voor frame teruggekeken te worden alsof de VAR er nog een oordeel over moet vellen.

En niet ieder probleem dat morgen misschien bestaat, hoeft vanavond om 23:16 al opgelost te zijn.

Dus wanneer je jezelf de volgende keer betrapt op:

“Waarom kan ik mijn hoofd nou niet gewoon uitzetten?”

probeer dan eens iets anders.

Niet:

“STOP MET DENKEN.”

Maar:

“Is er op dit moment werkelijk iets wat ik moet doen?”

Zo ja: doe of plan het.

Zo nee:

misschien mag die gedachte gewoon even bestaan zonder dat jij ermee hoeft mee te lopen.

Dat is geen totale stilte.

Maar het kan wel het begin zijn van iets waar veel mensen uiteindelijk eigenlijk naar zoeken:

meer rust in je hoofd zonder voortdurend met je hoofd te hoeven vechten.